كدخبر: ۲۰۸
تاريخ انتشار: ۱۱ آذر ۱۳۸۸ - ۲۰:۰۷
print نسخه چاپي
send ارسال به دوستان
کارگاه های تخصصی پژوهشکده نظر
ارتباط اماکن مقدس در ایران با پیشینه های پیش از اسلام
کارگاه تخصصی گروه علوم و تاریخ هنر با موضوع "ارتباط اماکن مقدس در ایران با پیشینه های پیش از اسلام" توسط خانم دکتر شهره جوادی در تاریخ 30/8/1388 و با حضور جمعی از اساتید، فارغ التحصیلان و دانشجویان مقطع کارشناسی ارشد پژوهش هنر و رشته های مرتبط در پژوهشکده نظر برگزار شد.
خلاصه مباحث مطرح شده در کارگاه به شرح زیر است.

در سراسر جهان اماکن مقدسی وجود دارد که در طول تاریخ و در دوران مختلف، مقدس و مورد احترام مردم بوده است. با ظهور آئین های جدید، این اماکن همچنان تقدس خود را حفظ کرده اند. به این ترتیب که گاه شکل ظاهری بنای آیینی یا شکل خاصی از مراسم حفظ شده اما محتوای جدیدی پذیرفته است. در حالیکه آداب و رسوم و آداب پیشین در مناسک آیین جدید دگردیسی کرده اند.

قبل از رسمی شدن آیین زرتشت در ایران، آیین های دیگری وجود داشته است. از مهمترین آنها مي توان به  آیین مهر اشاره کرد. با این حال تاکنون معبدی در ایران پیدا نشده، که با قطعیت بتوان آن را با این آئین مرتبط دانست.

پس از رسمی شدن دین زرتشت، ایزدانِ مهر و آناهیتابه عنوان یاران اهورامزدا معرفی شدند. بین آنچه در متون کهن، در مورد آئين هاي مهر و آناهيتا ذكر شده، و آداب و رسومی که امروزه در نقاط مختلف ایران و در بین اقوام مختلف با آیین های گوناگون رایج است، شباهتها و اشتراکاتی وجود دارد، که قابل تأمل هستند. از اماکن مقدسِ مشترک بین مسلمانان، مسیحیان و زرتشتیان و نيز برگزاری رسوم مشترک، می توان به اماکن مقدس موجود در یزد اشاره کرد. اين مكان هاي ويژه برای هر سه آئین ذكر شده مقدس و قابل احترام هستند.

ويژگي هاي اماكن مقدسِ در ارتباط با اديان باستاني ايران

اين اماکن و مراسم مربوط به آن ها، نشانه های محیطی مشابهی با یکدیگر دارند. از آن جمله مي توان به درختی کهنسال، چشمه، قنات یا رودخانه و به طور کلی آب، و همچنين بنایی چون چار تاقی اشاره كرد. بسیاری از صاحبنظران از اين چارتاقي ها به عنوان آتشکده یاد کرده اند.

در روند پژوهش در این زمینه، متوجه شديم که احتمالاً، اماکنی در سراسر ایران،که امروزه به نام امامزاده یا مقبره پیران و بزرگان و درویشان شناخته می شوند، پیش از اسلام، مرتبط با آئین های مهر و يا آناهیتا بوده اند. اما در زمان رواج آیین زرتشت به خصوص در دوره ساسانی، به عنوان آتشکده، و در دوره اسلامی به عنوان امامزاده و ... ، به حیات خود ادامه داده اند.

نياسر
یکی از بارزترین این بناها در منطقه «نیاسر» قرار دارد. در این روستا، مسجد، چنار و چشمه مقدس در کنار هم قرار گرفته‌اند.

تهران
نمونه دیگر، اماکن کهن در اطراف تهران هستند. مانند «امامزاده زید» در بازار تهران و نيز هفت امامزاده دیگر در محدوده بازار، که پیشینه شان مربوط به اوایل اسلام و حتی پیش از اسلام است.

قزوين
مشابه چنین مکان هائی را می توان در جای جای ایران مشاهده کرد. یکی از مناطقی که چنین اماکنی در آن به وفور یافت می شود، شهر قزوین است. من جمله «درختان مقدس» یا «درختان دخیل» و امامزاده هایی که بعضاً به نام پیامبران و اسامی چون: 6 نبی، 4 پیامبر و.... شناخته مي شوند. در چنین امامزاده هایی به اسامی دانیال، خضر، عباس و عباسعلی بر می‌خوریم، ضمن اینکه مساجدی با نام هايي چون مسجدعلی یا امام حسن در سراسر ایران دیده می شوند.

سایر مناطق ايران
در میان طوایف کردستان و نیز آذربایجان، کرمانشاه و لرستان مکان های مقدسی با نام های مشابه نامهای مذکور شهرت دارند که اغلب ان ها بعد از اسلام تغییر نام داده اند.

در مناطقی از ایران، از جمله «تربت حیدریه»، به مراسم خاصی در روزهای یکشنبه و پنج شنبه برخوردیم که، توسط دراویش نوربخشی در «بیدخت»، که به صورت باغ-مزار است، اجرا می شود. به این ترتیب که دراویش، حلقه وار می نشینند و مثنوی و تذکره الاولیاء عطار را بین نماز مغرب و عشاء می خوانند. اینکه این مراسم، در روز یکشنبه انجام می شود، نکته قابل تأملی است.

مراسم نیایش و غسل تعمید «صبی ها» یا «مندائیان» در جنوب ايران نیز در روز یکشنبه برگزار مي گردد كه نكته قابل توجهي است. همچنين مراسم قالیشویان در «مشهد اردهال» که در دومین جمعه مهرماه انجام می گیرد، و از اين نظر و برخلاف دیگر مراسم مذهبی منسوب به امامان است که به تاریخ قمری هستند.

همچنین شباهت نماز حضرت زهرا، که در مناطقی از جنوب ایران، به منظور طلب باران انجام می شود، با نیایش آناهیتا قابل مقایسه است.

گزیده ای از نمونه های تصويری بررسي شده را مشاهده می نمایید.

چشمه علی دامغان


مسجد جامع نراق


امامزاده بی بی زبیده


* نام:
ايميل:
* نظر: