كدخبر: ۲۳۴۴
تاريخ انتشار: ۱۳ دي ۱۳۹۱ - ۰۹:۱۷
print نسخه چاپي
send ارسال به دوستان
اختصاصی نظرآنلاین
چالش های رودرروی شهرسازی در ایران در آستانه قرن 21/قسمت دوم
امروزه می توان تفاوت های بسیار زیادی را بین شهرها، در جوامع توسعه یافته، در حال توسعه و عقب مانده مشاهده کرد. این اختلافی است که در حال حاضر بین شهر در ایران، در مقایسه با گذشته شکوهمند و افتخار آفرین خودش و همین طور تمدن و شهرنشینی در جهان توسعه یافته معاصر به چشم می خورد. این سلسله مطالب، در پی پرداختن به این موضوع و بررسی برخی از جوانب مختلف و کلیدی آن، چالش ها و موانع رودررو و راهبردهای احتمالی برای برون رفت از شرایط موجود است.
اختصاصی نظرآنلاین:بعد از پرداختن به موضوع مفاهیم بنیادین در مورد شهر،شهرداری،شهرسازی و شهرنشینی به مقوله دیگری که در کشور ما بسیار به آن بی توجهی شده است می پردازیم و آن چیزی نیست مگر ارتباط و تأثیر متقابل انسان و محیط. هر شکل از نظام شهرداری را که مدنظر قرار دهیم(چه شهرداری را ارباب و شهرنشینان را رعیت بدانیم، یا شهرداری را هیئت مدیره شهر و شهرنشینان را صاحبان سهام تلقی کنیم، یا شهرداری را مدیریت عامل و مردم و نمایندگان آن ها را هیئت مدیره شهر بشماریم، یا...) در هر حال ارتباط بسیار گسترده و عمیقی بین مردم و محیط زیست شهری آن ها وجود دارد. بی توجهی به این ارتباط و تأثیرگذاری متقابل آن ها بر یکدیگر، هرگز از حجم و اهمیت آن نمی کاهد و تنها آن را از یک فرصت به یک تهدید جدی تبدیل می نماید.

"بین هیلیر" عامل بریدن و جداماندن انسان از محیط زندگی اش را تسلط اندیشه مکانیکی بر مسائل محیطی دانسته و می افزاید، در دوران معاصر، جداشدن بنیاد دینی تفکر و تبدیل آن به نوعی بنیاد زمینی و انسان مدار، جدایی انسان از محیط را توجیه و تئوریزه کرد.

از سوی دیگر با توجه به تجربیات بشری، مشخص شده است که زندگی در یک محیط آلوده، پر تنش و اضظراب آفرین، آثار بسیار مخرب روانی و جسمانی بر هر انسانی، به ویژه در سال های اولیه زندگی می گذارد. هر نظام مدیریت شهری با هر جهت گیری سیاسی و ایدئولوژیکی باید شرایطی را فراهم آورد تا محیط زیست نسبتا مناسبی برای انسان هایی که در شهر زندگی می کنند فراهم آورد. هر چه ارتباط متقابل انسان و محیطگسترده تر و ژرف تر باشد، سلامت مردم تضمین شده تر خواهد بود و بالعکس میزان موفقیت هر نوع از مدیریت شهری به میزان بهره وری مثبت و بالای آن در رابطه با منابع موجوداست و بهره وری بالا تنها در زمانی حاصل خواهد شد که کمترین تنش بین محیط زیست شهری و ساکنان شهر باقی مانده باشد.سال هاست که این موضوع در بسیاری از کشورهای جهان در مرکز توجه مدیران شهری، شهرسازان و مراکز علمی و پژوهشی قرار دارد. مسلما اگر بخواهیم در ایران، آن چنان که در شعارها و آرمان های انقلاب و قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مطرح شده، شرایط لازم و کافی برای رشد و توسعه مادی و معنوی انسان ها را فراهم نماییم کار شهرسازان و مدیران شهری به مراتب سنگین تر و پیچیده تر خواهد شد. امروزه، اکثر پژوهش های شهری در سطح جهان، حول ارزیابی برنامه ها و طرح های اجرا شده و نحوه تأثیر آن ها بر ساکنان شهرها، به تفکیک گروه های مختلف سنی،جنسی، فرهنگی، اجتماعی و حتی اقتصادی دور می زنند. تحقیقات بسیاری نشان می دهند، برنامه ها و طرح هایی، در اجرا، از این حیث موفق بوده اند که توانسته اند این تأثیر و تأثر متقابل را به بهترین نحو برقرار نمایند.

از جمله مهم ترین عوامل برقرارکننده ارتباط متقابل بین انسان و محیط، زبان و فرهنگ هستند. اگر توسعه و ساماندهی محیط زیست انسان، از کانال زبان و فرهنگ گذشته باشند، احساس تعلق و پیوند احساسی-روانی بی مانندی را بین انسان با محیط فراهم می آورند. این در حالی است که امروزه، در ایران، ارتباط مردم و فرهنگ آن ها با برنامه ریزان و طراحان محیط زیست انسانی چنان گسسته و تخریب گشته که تقریبا هیچ کدام از یکدیگر و نظام فکری و ارزشی هم خبر ندارند. این امر مستقیما بر احساس هویت و تعلق خاطر ساکنان شهر به محیط، و بنابراین سلامت روحی-روانی و جسمانی آن ها، تأثیر داشته است.

یکی دیگر از نکات بسیار مهم در حوزه رابطه بین انسان و محیط زیستش، موضوع "هویت" است. هویت دربرگیرنده فرایندهای ساختن خویش و فردیت یافتن است. هویت منبع معنا برای کنشگران است. کنشگر، با هویت خود شناخته و ساخته می شود. با هویت است که کنشگر با محیط خود ارتباط برقرار می کند.

شهر، مکان برقراری ارتباط بین انسان هاست.انسان هایی که از خانه ها، نواحی و مناطق مختلف شهر آمده اند. حتی کسانی که از سایر نقاط شهری و روستایی کشور و یا از کشورهای دیگر آمده اند.نظام شهرسازی امروز ایران طوری شکل گرفته است که اصولا از ادراک این معنا عاجز است. این نوع شهرسازی تا آنجا پیش رفته که نه تنها انسان را کاملا از محیط جدا فرض می کند؛ بلکه انسان را نیز در حد یک شی تنزل داده و با او چون سایر اجزاء فیزیکی برخورد می کند.

دکتر ناصر براتی/استادیار گروه شهرسازی دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)
مجله باغ نظر/شماره 6/پاییز و زمستان 1385
مطالب مرتبط
* نام:
ايميل:
* نظر: