كدخبر: ۵۹۷
تاريخ انتشار: ۲۷ شهريور ۱۳۸۹ - ۱۰:۵۲
print نسخه چاپي
send ارسال به دوستان
قاب نظر/ گارگاه‌های تخصصی
یکجا‌نشینی و شهر در شاهنامه کنکاشی در مفاهیم بنیادین زبان و اندیشه
شاهنامه فردوسی را باید تاریخ ایران از کهن‌ترین روزگار تاریخ آریایی، در قالبِ نماد و رمز دانست که با دقتی بسیار، توجه ایرانیان به ثبت تاریخ کهنشان و اهمیتی که بر حفظ آن می‌دادند را به ثبت‌ رسیده است.
سخنران: فریدون جنیدی / سرپرست بنیاد نیشابور، شاهنامه پژوه و استاد فرهنگ و زبان‌های باستانی
تاریخ: 1389/4/1
مکان: پژوهشکده نظر
چکیده
شاهنامه فردوسی را باید تاریخ ایران از کهن‌ترین روزگار تاریخ آریایی، در قالبِ نماد و رمز دانست که با دقتی بسیار، توجه ایرانیان به ثبت تاریخ کهنشان و اهمیتی که بر حفظ آن می‌دادند را به ثبت‌ رسیده است. به گونه‌ای که با مطالعه دقیق شاهنامه می‌توان بسیاری از اسرار چگونگی شکل‌گیری فرهنگ و تمدن آریاییان را تشخیص داد. از جمله این اسرار می‌توان به مسئله چگونگی تمایل آریاییان به یکجانشینی و سپس تشکیل شهر‌ها اشاره کرد.
مقدمه
برای بررسی موضوع «شهر و یکجا‌نشینی در شاهنامه»، ابتدا باید مسایل زبان‌شناسی در شاهنامه را مورد توجه قرار داد. نگارنده سال‌ها پیش با نگارش کتاب «زندگی و مهاجرت آریاییان»، با استفاده از علم زبان‌شناسی و ریشه‌یابی کلمات، رازهای تاریخی جهان را بر مبنای شاهنامه روشن کرده است.
آغاز دورة یکجانشینی
نخستین پادشاه یا کسی که در شاهنامه از او نام برده شده، کیومرث است. کیومرث در زبان اوستایی گَیَ مَرِتَ نامیده می‌شود. گَیَ به معنی جان است. واژه‌ای که در کلماتی چون گیاه، گاو، گوسفند، گوزن و گیانِ کردی دیده می‌شود. مَرِتَ نیز به معنی میرا است. پس گَیَ مَرِته معنای جان میرا را می‌دهد.
بر این بنیاد زمان کیومرث یعنی زمانی که جان پیدا شد، و ویژگی جان نیز این است که بمیرد. نام کیومرث اشاره به دوران عظیمی است که در آن جان پدیدار شده است. در ظاهر بنابر آنچه در شاهنامه آمده، به نظر می‌رسد که کیومرث تنها یک پادشاه بوده اما در حقیقت این نام اشاره به دورانی طولانی از زندگی آریاییان دارد.
در دوران کیومرث از فرزند او، سیامک یاد شده است. واژه سیامک در زبان اوستایی بگونة سیاوْ مَغَ بوده است. سیاوْ مَغَ به معنای غار سیاه است و اشاره به دورانی دارد که به دلیل سرمای زیاد هوا، بشر به غارها پناه برد. با خارج شدن سیامک از غار، وی بر اثر سرما کشته شد. این امر به دورانی اشاره دارد که گروهی از افرادِ بشر با بیرون آمدن از غارها در دوران وُورم دوم، به خصوص عده‌ای که به سوی شمال مهاجرت کردند، تباه شدند.
پس از سرمای ریس، چهار سرمای بزرگ در چهار مرحله پدیداری وجود داشته که آنان را وُورم (WURM) 1 الی 4 نام نهاده اند. وُورم نخستین، 75 هزار سال پیش اتفاق افتاده است. زمان سیامک از وُرم نخستین آغاز می‌شود.
پس از دورة سیامک، در شاهنامه از دورة هوشنگ نام برده می‌شود. اما در دیگر نوشته‌های ایرانی همچون «بندهش» نام «فرواک» نیز آمده‌است. اگر معنای این واژه شکافته‌شود، با حقیقتی شگفت روبرو خواهیم شد :
واژة فرواک معنی «به سوی سخن» را به خود می‌گیرد. بنابراین، دوره‌ای که پس از سیامک در زندگی اجداد آریاییمان به‌وجود‌آمده؛ دوره «سخنگویی» بشر بوده‌است.
توانایی اندیشیدن پس از شکوفایی توانایی گفتار بروز پیدا می‌کند و بدین ترتیب آغاز ورود زبان در حدود 75 هزار سال پیش بوده است. یعنی زمانی که انسان به غارهای سیاه پناه برد.
پس از دورة فرواک، دوره هوشنگ در شاهنامه آمده است. هوشنگ پسر سیامک بود وی با ساختن خانه بر سرما فائق آمد. هوشنگ به معنای زمانی است که بشر خانه خوب داشت.
می‌توان دوران هوشنگ را دورانی دانست که در آن مادران وظیفه فراهم‌کردن خانه را، به جهت نگهبانی و پرستاری فرزندانشان بر عهده گرفتند.
یکجانشینی را باید مدیون مادرانی دانست که به واسطة برعهده ‌داشتن وظیفه مادری و نگهداری از فرزندان خردسال، امکان جابجایی به همراه مردان به جهت شکار و تهیه غذا را نداشتند.

جمع‌بندی
با توجه به دوره‌های مختلف زندگی آریاییان و نیز بر مبنای علم زبان‌شناسی و ریشه‌یابی معنای اولیه کلمات و اسامی کلیدی مطرح شده در شاهنامه، و نیز متون قدیمی آریایی، می‌توان احتمال داد که اسکان و یکجا‌نشینی آریاییان، در دوره هوشنگ و یا در حدود 50 هزار سال پیش و آن هم بر اساس نیاز مادران جهت حفاظت از کودکانشان، در دوران مردسالاری اتفاق ‌افتاده‌ است. به تدریج با وسعت گرفتن جوامع آریایی و نیز بهتر‌شدن وضعیت آب و هوا، که از دوران وورم اول تا چهارم جریان داشت، تمایل به یکجانشینی افزایش یافت و این تمایل منجر به تشکیل روستا‌ها و سپس شهر‌های اولیة آریایی شد.
پی‌نوشت
1- نگاه کنید به ترجمه خطابه Marcel Cohen در کاخ اکتشافات پاریس به سال 1947، در صفحه 18 کتاب زبان‌شناسی و زبان فارسی پرویز خانلری. به نقل از کتاب «زندگی و مهاجرت آریاییان».
منابع
جنیدی، فریدون (1384) حقوق جهان در ایران باستان، نشر بلخ وابسته به بنیاد نیشابور، تهران.
جنیدی، فریدون (1385) زندگی و مهاجرت آریاییان، نشر بلخ وابسته به بنیاد نیشابور، تهران.
جنیدی، فریدون (1386) نامه پهلوانی، نشر بلخ وابسته به بنیاد نیشابور، تهران.
* نام:
ايميل:
* نظر: