برنامه آتی نظرگاه
نشست "احیای لاله زار | تعظیم کدام گذشته | چهارشنبه 24 مهرماه ۱۳۹۸ | از ساعت ۱۶
Wednesday, 4 December , 2019
امروز : چهارشنبه, ۱۳ آذر , ۱۳۹۸ - 7 ربيع ثاني 1441
شناسه خبر : 2064
  پرینتخانه » نگارگری تاریخ انتشار : ۰۲ آذر ۱۳۹۷ - ۱۲:۰۰ | 672 بازدید

تن‌پوش و پوشاک در نگارگری مکتب اصفهان، قسمت اول

دلیل تحول تن‌پوش مردان و به‌ویژه زنان را در قرون اخیرد در ایران باید در روابط اقتصادی و تجاری حکومت صفویه اروپاییان جست‌و‌جو کرد.

عصر صفویه نقطۀ عطفی از لحاظ فرهنگ و تمدن میان دورۀ قبل و بعد از آن به‌شمار می آید و مظاهر این تمدن و فرهنگ که یکی از آن‌ها تن‌پوش است از همین دوره به تدریج تحول می‌یابد. زیرا ارتباط اقتصادی و تجاری با ملل اروپایی از این دوره آغاز می‌شود و به تدریج در دورۀ قاجاریه و آغاز سلطنت پهلوی به اوج خود می‌رسد.
تن‌پوش و پوشاک در نگارگری مکتب اصفهان، قسمت اول
سلسلۀ صفویه در ابتدای تأسیس با نهضت گروه قزلباش و رواج صوفی‌گری پا گرفت که در زمان مغولان توسط شیخ صفی‌الدین اردبیلی تشکیل شده بود. در قرن پانزدهم میلادی (نهم ﻫ. ق) تکیه‌گاه عمدۀ صفویه قبایل چادرنشین ترک بودند که به زبان آذربایجانی سخن می‌گفتند و تعدادشان هفت قبیله بود. و این‌ها بعدها به نام مشترک قزلباش (سرخ‌سران) خوانده شدند زیرا این جنگجویان و چادر‌نشینان به مثابه ارادت و خلوص نسبت به حضرت علی و دوازده امام شیعه، کلاهی دوازده ترک به رنگ قرمز که رنگی سلاطنینی است بر سر می‌نهادند. موجودیت این قزلباش‌ها با نام قورچی تقریباً در سراسر تشکیلات ارتش صفویه ادامه داشت. عصر صفویه نقطۀ عطفی از لحاظ فرهنگ و تمدن میان دورۀ قبل و بعد از خود بشمار می‌آید و مظاهر این تمدن و فرهنگ که یکی از آن‌ها تن‌پوش است از همین دوره به تدریج تحول می‌یابد. زیرا ارتباط اقتصادی و تجاری با ملل اروپایی از این دوره آغاز می‌شود و به تدریج در دورۀ قاجاریه و آغاز سلطنت پهلوی به اوج خود می‌رسد. در نتیجه دلیل تحول تن‌پوش مردان و به‌ویژه زنان را در قرون اخیر باید در روابط اقتصادی و تجاری حکومت صفویه اروپاییان جست‌و‌جو کرد.
دستار «دُلند»
«گرامی‌ترین و محترم‌ترین پوشک ایرانیان دورۀ صفویه چنان سنگین بوده که به زحمت وزنش را روی سر می‌توان تحمل کرد … و برداشتن کلاه یا دستار از سر و برهنه‌نمودن سر در میان جمع همان قدر زشت و زننده است که یک نفر اروپایی صاحب‌مقام کلاه‌گیسش را از سرش بردارد. این دستارها غالباً از پارچۀ نسبتاً درشتی درست شده که روی آن را پارچۀ لطیف ابریشمی زرتاری می‌پیچیدند . دستار را معمولاً جوانان به سر می‌گذاشتند که با تصاویر مربوط مرتبط است.
پارچۀ دستار به قطعه‌ای پارچۀ گلدار و گران‌بها به عرض شش یا هفت متر منتهی می‌شده است که به هنگام بستن دستار آن را مانند جلیقه‌ای از داخلش در‌می‌آورند. در زیر این دستار زمخت یا حجیم گاهی شب کلاه و یا عرق چین از پارچه کتان مندرس یا ماهوت، روی سر می‌گذاشتند. که به شکل مخروطی و کروی یا بیضوی بوده و روی آن سوزندوزی می‌شده است.
تن‌پوش و پوشاک در نگارگری مکتب اصفهان، قسمت اول
گیوه
این نوع پاپوش که هم‌اکنون نیز رواج دارد ویژۀ دهقانان و کسانی بوده که دارایی کم داشتند و از تکه پارچه‌هایی کنار هم، پای‌افزار تختی درست می‌کردند به نام گیوه، که تسمه هایی باریکی در میان آن می گذاشتند و در هم می فشردند. ضخامت این تخت افزارها یک بند انگشت بوده است و رویۀ آن را به ترتیب خاصی با نخ می‌بافتند.
تن‌پوش و پوشاک در نگارگری مکتب اصفهان، قسمت اول
شال کمر
از عناصر مهم تن‌پوش که در این دوره رواج داشته شال کمر است، با اینکه برش و دوخت قبا در کمرگاه به‌ویژه متناسب است، دور کمر را دو سه لا شال می‌بستند پهنای شال که معمولاً از پارچۀ خوب و تمیز بوده از چهار انگشت تجاوز نمی‌کرده. از پیچش شال به دور کمر جیب عریض و طویل سرتاسری به دست می‌آمده که این نوع جیب از جیب‌هایی که اروپاییان در بالای شلوار خود می‌گذارند، بسیار بزرگتر، جادارتر و مطمئن‌تر بوده است.
قباها
قبا در دورۀ صفویه ادامۀ همان قباهایی است که در دوران مختلف (از ساسانیان تا ایلخانیان) می‌پوشیده ‌اند. دو طرح مختلف از جوان، از کارهای رضا عباسی و شیخ محمد وجود دارد که دو نوع قبا را نشان می‌دهد. یکی قبای جلو باز با آستین که بالاتنه در روی سینه از روی شانۀ چپ به زیر بغل راست رفته و در پهلو با بندینک یا شالی بسته شده. یقۀ قبا در جلوی سینه بر‌گردان و مورب است و دیگری قبای جوانی نشسته که قبای او در زیر گلو و جلو سینه از بالا تا پایین بسته شده است. در تصویر دوم زیر پیراهن و پیراهن رویی از زیر آستین قبا کاملاً نمایانده شده است. در تصویر سوم زیر پیراهن رویی از زیر آستین قبا کاملاً نمایانده است.
نویسندگان: فراز فلاحی، زهرا هاشمی / کارشناسان تکنولوژی و طراحی دوخت، دانشگاه شهید رجائی
_____________________________________________________________________________________________________________________
منابع تصویری
-کتاب شکوه ایران.
-بررسی هنر ایران.
-نقاشی ایران از دیرباز تا امروز.
منابع
-اسکاچیا، جیان روبرتو، ترجمۀ یعقوب آژند؛ هنر صفوی، زند، قاجار، انتشارات دانشگاه هنر.
– ب. و . رابینسون ترجمۀ یعقوب آژند، هنر نگارگری ایران، انتشارات دانشگاه تهران.
-ب، تاورنیه. ترجمۀ کریم کشاورز، سفرنامۀ تاورنیه، انتشارات صبا.
-دکتر تجویدی، اکبر، نگاهی به هنر نقاشی ایران از آغاز تا قرن دهم هجری ، انتشارات صبا.
-دکتر تجویدی، اکبر، نقاشی ایرانی از کهنه ترین روزگار تا دوران صفویه اداره کل نگارش و وزارت فرهنگ و هنر.
-دکتر تجویدی، اکبر، نگاهی به هنر نقاشی ایران؛ انتشارات هنر.
-راجر، سیپر، ترجمۀ کامبیز عزیزی، عصر صفویه، انتشارات سحر. 
-ژ، شاردن، ترجمۀ اقبال یغمایی، سفرنامه شاردن، انتشارات توس، ۱۳۷۴. 
-مشکور، محمدجواد؛ تاریخ ایران زمین از روزگار باستان با عصر حاضر (تهران: اشراقی ۱۳۵۶).
-نویسندگان روسی؛ ترجمۀ کریم کشاورز، کتاب تاریخ ایران، اداره کل نگارش و وزارت فرهنگ هنر.
0/5 ( 0 نظر )
برچسب ها

این مطلب بدون برچسب می باشد.

به اشتراک بگذارید
تعداد دیدگاه : ۰
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.