برنامه آتی نظرگاه
نشست "جایگاه طرح جامع در مدیریت امروز شهر تهران" | سه شنبه 31 اردیبهشت ماه 1398 | از ساعت 17
Monday, 27 May , 2019
امروز : دوشنبه, ۶ خرداد , ۱۳۹۸ - 23 رمضان 1440
شناسه خبر : 2713
  پرینتخانه » منتخب, نقد تاریخ انتشار : ۱۹ دی ۱۳۹۷ - ۱۵:۰۰ | 132 بازدید |

نقد و بررسی وجه نمادین برج میلاد از دیدگاه اقتدار سیاسی

برج میلاد تا کنون از جنبه‌های گوناگون مورد بحث قرارگرفته ‌است. مهم‌ترین انتقادهایی که در سال‌های اخیر از سوی صاحب‌نظران به این سازه شهری وارد شده‌ است.

۱٫ برج میلاد که در سال ۱۳۸۷ رونمایی شد تا کنون از جنبه‌های گوناگون مورد بحث و بررسی قرارگرفته ‌است. مهم‌ترین انتقادهایی که در سال‌های اخیر از سوی صاحب‌نظران به این سازه بلند مرتبه وارد شده‌است، جنبه اقتصادی پروژه، قرارگیری آن بر روی گسل شمال تهران و انتقاد به جنبه مخابراتی آن بوده است. با این حال یکی از مهم‌ترین ویژگی‌هایی که هم مخالفان و هم موافقان بر آن تاکید دارند، وجه نمادین برج میلاد است. حال بررسی جنبه نمادین برج میلاد از منظر اقتدار سیاسی می‌تواند افق‌های تازه‌ای بر نقد آن بگشاید. این نوشتار در پی آن است که به بازبینی و تشریح مسئله از موضع نماد سیاسی بپردازد.

  1. سازه‌های نمادین به معماری‌هایی گفته می‌شود که دارای توانایی انتقال مفاهیم ذهنی به عموم شهروندان باشند. نماد‌های شهری عموما با هدف بیان قدرت حاکمیت در جنبه‌های علمی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و… ایجاد می‌شوند. این نمادها علاوه بر آنکه بر افراد درون یک شهر اثرگذارند، می‌توانند به عنوان نمادهای ملی، به انتقال مفاهیم فراملی بپردازد. بنابراین برج میلاد به عنوان یکی از نمادهای شهری تهران باید از دو جنبه بررسی گردد: اول اینکه «این نماد رسالت انتقال چه مفاهیمی را بر عهده دارد؟» و دیگر اینکه «آیا در انتقال این پیام‌ها موفق بوده است یا خیر؟».
  2. حاکمیت جمهوری اسلامی با انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ بر حاکمیت شاهنشاهی پهلوی غلبه کرده‌است و مانند هر نظام سیاسی دیگری برای ابقاء قدرت خود، نیازمند ابراز است. سازه‌های نمادین پیشین تهران مانند برج آزادی (شهیاد)، ورزشگاه آزادی، همچنین معماری‌هایی با قدرت فرهنگی چون موزه‌ هنرهای معاصر تهران، عموما نمادهایی از قدرت سیاسی پیشین هستند که به گونه‌ای تلویحی نفی‌کننده قدرت سیاسی حاکم و مبلغ اقتدار نظام سیاسی پیشین است. بنابراین حاکمیت جمهوری اسلامی برای انتشار قدرت خود و از طرفی نفی قدرت پیشین چنانکه در تاریخ هم وجود داشته‌است، باید به تضعیف یا تخریب نمادهای پیشین بپردازد و یا اینکه خود نمادی با شکوه‌تر بر پا کند. برج میلاد، یکی از مهم‌ترین ابرسازه‌های نمادین پس از انقلاب، تلاشی برای برپایی این «نماد باشکوه‌تر» است. بنابراین معماری برج میلاد باید نماد اقتدار سیاسی انقلاب اسلامی، ارزش‌های علمی، اقتصادی و فرهنگی حاکمیت دوران خود را بیان نماید.
  3. حال آیا این برج توانسته ارزش‌های فوق‌الذکر را منتقل نماید؟ برج میلاد به عنوان یک ساختمان نمادین با وجه سیاسی دارای ارتفاع کشیده و بلندی است که تسلط آن را بر تمام شهر (بلکه تمامی معماری‌های پیشین) به رخ می‌کشد. همچنین این سازه به لحاظ فن ساختمان و پیچیدگی اجرا در برابر سازه‌های پیشین خود ممتاز است -اگرچه نباید بعد زمان و پیشرفت‌های بدیهی مبتنی بر آن را نادیده گرفت) و می‌تواند نماد پیشرفت علمی و خودکفایی فنی مورد نظر جمهوری اسلامی، پس از انقلاب باشد. البته لازم به ذکر است که این برج به لحاظ نوآوری فنی نتوانست در خارج از مرز‌های ایران نیز بر رقبای منطقه‌ای خود چون برج‌الخلیفه غلبه نماید. بنابراین می‌توان در مجموع این سازه را نمادی از ارزش‌های علمی -فن ساختمان- در این دوران محسوب نمود که با اتکا بر خصوصیات فرمی‌اش توانسته به نشانه‌ای شهر نیز بدل گردد.
  4. همچنین اگرچه براوردهای مالی برای ساخت این برج ۲۳۰ میلیارد تومان تصور شده‌بود ولی در نهایت هزینه صورت گرفته شده حدود ۵۰۰ میلیارد تومان اعلام شد. صرف این حجم از منابع مالی بر یک نشانه شهری، گواه اهمیت نمادین آن برای بیان اقتدار اقتصادی حاکمیت است. چنانکه ظهور مصالح گران قیمت در کاربری عمومی و کاربری‌های لوکسی که برای این برج تعریف شد، مبین تمرکز قدرت اقتصادی در این مجموعه است. اگرچه این موضوع با عملکرد اجتماعی آن به عنوان مکانی جمعی با قابلیت دسترسی برای تمامی طبقات اجتماع در تضاد باشد.
  5. اما به لحاظ فرهنگی فرم معماری این برج بر خلاف برج آزادی بیش از آنکه بر ارزش‌های فرهنگی مورد تبلیغ نهاد قدرت والد خود تاکید ورزد بر سبک بین‌الملل که تولید دیگر رقیب مکتب فکری خود یعنی سرمایه‌داری است توجه داشته است. و به نظر می‌رسد در طرح آن، از مفاهیم معماری ایرانی-اسلامی تنها در قالب تزئیناتی هندسی بروز یافته است. علاوه بر آن وجه تسمیه برج میلاد نیز به عنوان شاهدی فرهنگی قابل توجه است. نام این نشانه شهری، که امروزه «میلاد» خوانده می‌شود، ابتدا «یادمان» نامگذاری شده بود و قرار بر آن بود که موزه‌ یادمان رهبر انقلاب اسلامی در یکی از طبقات آن افتتاح گردد. با این حال تغییر نام یک باره برج پس از چهار سال از شروع پروژه گویای آن است که حاکمیت علی‌رغم تسلط فرمی بنا، بر خلاف نمونه شهیاد، علاقه‌ای به بیان حاکمیت آشکار خود بر شهر ندارد و در تلاش است بر روی کاغذ تا حد امکان از تقابل حاکمیت و مردم بکاهد.
  6. به نظر می‌رسد از دیدگاه سیاسی برج میلاد به عنوان نمادی شهری، بیانگر قدرت سیاسی، اقتصادی و علمی حاکم است. علی‌رغم آنکه این المان در شهره شدن به نمادی شهری موفق عمل کرده است اما قادر به بیان ارزش‌های فرهنگی بنیادینی که حاکمیت برای رواج تئوریک آنها در جامعه می‌کوشد و در شعایر خود تکرار می‌کند، نیست.
نویسنده : مرتضی همتی |
به اشتراک بگذارید
تعداد دیدگاه : ۰
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.