برنامه آتی نظرگاه
نشست "جایگاه طرح جامع در مدیریت امروز شهر تهران" | سه شنبه 31 اردیبهشت ماه 1398 | از ساعت 17
Friday, 24 May , 2019
امروز : جمعه, ۳ خرداد , ۱۳۹۸ - 20 رمضان 1440
شناسه خبر : 1360
  پرینتخانه » اخبار تاریخ انتشار : ۱۳ دی ۱۳۹۱ - ۱۳:۱۷ | 132 بازدید |

چالش‌های رودرروی شهرسازی در ایران در آستانۀ قرن ۲۱ (قسمت دوم)

امروزه می‌توان تفاوت‌های بسیار زیادی را بین شهرها، در جوامع توسعه‌یافته، درحال توسعه و عقب‌مانده مشاهده کرد. این اختلافی است که در حال حاضر بین شهرسازی در ایران، در مقایسه با گذشته شکوهمند و افتخارآفرین خودش و همین‌طور تمدن و شهرنشینی در جهان توسعه‌یافتۀ معاصر به‌چشم می‌خورد. این سلسله مطالب، در پی پرداختن به این […]

امروزه می‌توان تفاوت‌های بسیار زیادی را بین شهرها، در جوامع توسعه‌یافته، درحال توسعه و عقب‌مانده مشاهده کرد. این اختلافی است که در حال حاضر بین شهرسازی در ایران، در مقایسه با گذشته شکوهمند و افتخارآفرین خودش و همین‌طور تمدن و شهرنشینی در جهان توسعه‌یافتۀ معاصر به‌چشم می‌خورد. این سلسله مطالب، در پی پرداختن به این موضوع و بررسی برخی از جوانب مختلف و کلیدی آن، چالش‌ها و موانع رودررو و راهبردهای احتمالی برای برون‌رفت از شرایط موجود است.

 

بعد از پرداختن به موضوع مفاهیم بنیادین در مورد شهر، شهرداری، شهرسازی و شهرنشینی به مقولۀ دیگری که در کشور ما بسیار به آن بی‌توجهی شده است می‌پردازیم و آن چیزی نیست مگر ارتباط و تأثیر متقابل انسان و محیط. هر شکل از نظام شهرداری را که مدنظر قرار دهیم (چه شهرداری را ارباب و شهرنشینان را رعیت بدانیم، یا شهرداری را هیئت مدیرۀ شهر و شهرنشینان را صاحبان سهام تلقی کنیم، یا شهرداری را مدیریت عامل و مردم و نمایندگان آن‌ها را هیئت مدیرۀ شهر بشماریم، یا…) در هر حال ارتباط بسیار گسترده و عمیقی بین مردم و محیط‌زیست شهری آن‌ها وجود دارد. بی‌توجهی به این ارتباط و تأثیرگذاری متقابل آن‌ها بر یکدیگر، هرگز از حجم و اهمیت آن نمی‌کاهد و تنها آن را از یک فرصت به یک تهدید جدی تبدیل می‌نماید.

«بین هیلیر» عامل بریدن و جداماندن انسان از محیط زندگی‌اش را تسلط اندیشۀ مکانیکی بر مسائل محیطی دانسته و می‌افزاید در دوران معاصر، جداشدن بنیاد دینی تفکر و تبدیل آن به نوعی بنیاد زمینی و انسان‌مدار، جدایی انسان از محیط را توجیه و تئوریزه کرد.

از سوی دیگر با توجه به تجربیات بشری، مشخص شده است که زندگی در یک محیط آلوده، پر‌تنش و اضطراب‌آفرین، آثار بسیار مخرب روانی و جسمانی بر هر انسانی، به‌ویژه در سال‌های اولیه زندگی می‌گذارد. هر نظام مدیریت شهری با هر جهت‌گیری سیاسی و ایدئولوژیکی باید شرایطی را فراهم آورد تا محیط زیست نسبتاً مناسبی برای انسان‌هایی که در شهر زندگی می‌کنند فراهم آورد. هر‌چه ارتباط متقابل انسان و محیط، گسترده‌تر و ژرف‌تر باشد، سلامت مردم تضمین‌شده‌تر خواهد بود و بالعکس میزان موفقیت هر نوع از مدیریت شهری به میزان بهره‌وری مثبت و بالای آن در رابطه با منابع موجود است و بهره‌وری بالا تنها در زمانی حاصل خواهد شد که کمترین تنش بین محیط زیست شهری و ساکنان شهر باقی مانده باشد. سال‌هاست که این موضوع در بسیاری از کشورهای جهان در مرکز توجه مدیران شهری، شهرسازان و مراکز علمی و پژوهشی قرار دارد. مسلماً اگر بخواهیم در ایران، آن‌چنان که در شعارها و آرمان‌های انقلاب و قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مطرح شده، شرایط لازم و کافی برای رشد و توسعۀ مادی و معنوی انسان‌ها را فراهم نماییم کار شهرسازان و مدیران شهری به مراتب سنگین‌تر و پیچیده‌تر خواهد شد. امروزه، اکثر پژوهش‌های شهری در سطح جهان، حول ارزیابی برنامه‌ها و طرح‌های اجرا شده و نحوۀ تأثیر آن‌ها بر ساکنان شهرها، به تفکیک گروه‌های مختلف سنی، جنسی، فرهنگی، اجتماعی و حتی اقتصادی دور می‌زنند. تحقیقات بسیاری نشان می‌دهند، برنامه‌ها و طرح‌هایی، در اجرا، از این حیث موفق بوده‌اند که توانسته‌اند این تأثیر و تأثر متقابل را به بهترین نحو برقرار نمایند.

از جمله مهم‌ترین عوامل برقرارکنندۀ ارتباط متقابل بین انسان و محیط، زبان و فرهنگ هستند. اگر توسعه و سامان‌دهی محیط زیست انسان، از کانال زبان و فرهنگ گذشته باشند، احساس تعلق و پیوند احساسی-روانی بی‌مانندی را بین انسان با محیط فراهم می‌آورند. این در حالی است که امروزه، در ایران، ارتباط مردم و فرهنگ آن‌ها با برنامه‌ریزان و طراحان محیط زیست انسانی چنان گسسته و تخریب گشته که تقریباً هیچ‌کدام از یکدیگر و نظام فکری و ارزشی هم خبر ندارند. این امر مستقیماً بر احساس هویت و تعلق خاطر ساکنان شهر به محیط، و بنابراین سلامت روحی-روانی و جسمانی آن‌ها، تأثیر داشته است.

یکی دیگر از نکات بسیار مهم در حوزۀ رابطۀ بین انسان و محیط زیستش، موضوع «هویت» است. هویت دربرگیرندۀ فرایندهای ساختن خویش و فردیت یافتن است. هویت منبع معنا برای کنش‌گران است. کنش‌گر، با هویت خود شناخته و ساخته می‌شود. با هویت است که کنش‌گر با محیط خود ارتباط برقرار می‌کند.

شهر، مکان برقراری ارتباط بین انسان‌هاست. انسان‌هایی که از خانه‌ها، نواحی و مناطق مختلف شهر آمده اند. حتی کسانی که از سایر نقاط شهری و روستایی کشور و یا از کشورهای دیگر آمده‌اند. نظام شهرسازی امروز ایران طوری شکل گرفته است که اصولاً از ادراک این معنا عاجز است. این نوع شهرسازی تا آنجا پیش رفته که نه تنها انسان را کاملاً از محیط جدا فرض می کند؛ بلکه انسان را نیز در حد یک شیء تنزل داده و با او چون سایر اجزاء فیزیکی برخورد می‌کند.

 

دکتر ناصر براتی/ استادیار گروه شهرسازی دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)
مجلۀ باغ نظر/ شمارۀ ۶/ پاییز و زمستان ۱۳۸۵

|
برچسب ها

این مطلب بدون برچسب می باشد.

به اشتراک بگذارید
تعداد دیدگاه : ۰
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.