برنامه آتی نظرگاه
نشست "در مرکز تهزان چه باید کرد؟ | رسالت میراث فرهنگی | سه شنبه ۱ مردادماه ۱۳۹۸ | از ساعت ۱۶
Sunday, 22 September , 2019
امروز : یکشنبه, ۳۱ شهریور , ۱۳۹۸ - 23 محرم 1441
شناسه خبر : 3590
  پرینتخانه » رفتار اجتماعی تاریخ انتشار : ۱۰ دی ۱۳۸۹ - ۱۵:۲۱ | 143 بازدید

آیین قربانی

«مهرپرستی» آیین اقوام آریایی بود که به قرن‌ها پیش از مزداپرستی و ظهور زرتشت می‌رسد. هنگامی که زرتشت دست به اصلاحات دینی زد به خدای یکتا روی آورد، اهورامزدا را یکتا هستی بخش و آفریدگار جهان دانست، از این روی خدایان دیگر را فرو افکند اما مهر را که خدای باستانی بود به صورت یکی از یاران اهورامزدا پذیرا شد.
نذر داودی ، باز مانده یک رسم کهن «مهری»

مهر بنا به اساطیر ایرانی از آذرخشی برافروخته از سایش دو قطعه سنگ بر فراز کوه البرز زاده شد. در اسطوره‌های هندی و رومی، میترا از گل نیلوفر و یا از تخم کیهانی زاده می‌شود. چنانکه تصاویر زایش مهر به روایات گوناگون در مهرابه‌های اروپایی به چشم می‌خورد. آیین مهر در پی ارتباطات ایران و روم در روزگار باستان به محدوده وسیع این امپراطوری راه یافت و نیایشگاه‌های بسیاری برای ستایش ایزد بزرگ و یاور جنگجویان برپا شد که تاکنون آثار آن باقی است و تأثیرات شگرفی که این آیین بر مسیحیت داشته آشکار است. از پایه‌های هفتگانه مهری، پایه‌های والای پارسی (پارسا)، پدر و پیر(پی‌ئر) از نشانه‌های ایرانی بودن آن است.
«مهرپرستی» آیین اقوام آریایی بود که به قرن‌ها پیش از مزداپرستی و ظهور زرتشت می‌رسد. هنگامی که زرتشت دست به اصلاحات دینی زد به خدای یکتا روی آورد، اهورامزدا را یکتا هستی بخش و آفریدگار جهان دانست، از این روی خدایان دیگر را فرو افکند اما مهر را که خدای باستانی بود به صورت یکی از یاران اهورامزدا پذیرا شد. روزگارانی دراز آیین زرتشت با تأثیرپذیری از رسوم و عقاید مهری به راه خویش ادامه داد؛ آنچه از این آیین کهن در ایران باقی مانده در قالب شعر و ادبیات و آمیخته با عرفان ایرانی ـ اسلامی است؛ و همچنین رسوم و آدابی که با حفظ ظاهر محتوای آن دلگرم‌گونه شده است.
روشن‌ترین یادگار مهر در آداب و رسوم اهل حق مراسم قربانی است، براساس مدارک موجود مهم‌ترین کار مهر در روی زمین نبرد دلیرانه‌اش با گاو نر و کشتن آن جانور بود که نقش آن در مهرابه ها دیده می‌شود. این آثار در ایران از میان رفته و یا به شکل دیگری نمود داشته است. ایزد مهر با قربانی کردن نمادین گاو موجب رستاخیز و دگرگونی اسرارآمیز جهان است. مهر پس از قربانی کردن گاو نر ضیافتی با یاران خود از جمله خدای خورشید برپا می‌کند و پس از پایان مهمانی چون کار اصلی او در روی زمین به پایان رسیده به آسمان عروج می‌کند. از دیدگاه عرفان ایرانی که سر چشمه‌های آن از مهرپرستی آغاز می‌شود، مهر همان روح انسانی است که وقتی بر نفس اماره و حیوانی فایق آید، از هواهای نفسانی آزاد شده و به آسمان معنوی عروج می‌کند. همان‌طور که اشاره شد مهم‌ترین یادمان مهری در آداب و رسوم اهل حق (یارسان) آیین قربانی است که آن را «نذر داودی» می‌نامند، از اینجاست که در می‌یابیم اغلب باورها ریشه در گذشته بسیار دور دارند. در غرب ایران و شهرهایی مانند کرمانشاه و نهاوند به دلیل هم‌زیستی مسالمت‌آمیز و مهرگرایانه مردم با یکدیگر رسم «نذر داودی» از طایفه یارسان به جامعه شهری و روستایی سرایت کرده و مانند یک رسم عام همچون چهارشنبه‌سوری و نوروز پذیرفته شده و بسیاری از خانواده‌ها که پیرو فرقه یارسان نبودند این رسم را به گونه آنان و با اعتقادی راسخ برگزار می‌کردند. تفاوت انجام نذر داودی بین اهل حق و عامه مردم بسیار اندک بود، درانجام هر دو مراسم روحانی اهل حق حضور داشت و خواندن دعاها و آداب قربانی را انجام می‌داد، اما نذر داودی اهل حق اغلب در «جم‌خانه» که عبادتگاه اهل حق بود انجام می‌شد که با خواندن سرودهای مذهبی و نواختن تنبور و احترامات خاص به شیخ و خادم جم‌خانه و عدم حضور بانوان در آن محفل بود، اما در بین عموم مردم مراسم در خانه و با حضور بانوان در اطاق مجاور مردان و بدون آلات موسیقی به شرح زیر برگزار می‌شد، که به طور خلاصه به اهم آن اشاره و تشابه آداب قربانی و رسوم مهری در هر سطر بازگو می‌گردد.
۱ـ مراسم قربانی (نذر داودی) توسط یک و یا دو روحانی اهل حق و با ذکر نام علی (ع) آغاز می‌شد و حاضرین مجلس با صدای بلند آن را تکرار می‌کردند، اهل حق داود سر جم (جمع) را نام دیگر حضرت علی (ع) می‌دانستند.
۲ـ این رسم در فصل پاییز و در ماه مهر انجام می‌گرفت (در دوران باستان مراسم در عید مهرگان ۱۶ مهر ماه برگزار می‌شده)
۳ـ قربانی باید در فضای بسته انجام گیرد و اگر منزل صاحب نذر بزرگ بود، معمولاً قربانی در زیر زمین خانه انجام می‌شد (مهریان در غار مراسم قربانی را انجام می‌دادند)
۴ـ مراسم در هنگام غروب آفتاب آغاز می‌شد (طلوع و غروب خورشید برای مهر پرستان بسیار گرامی بود).
۵ـ قربانی گاو یا گوسفند و حتماً باید نَر باشد (مهرگاو نر را قربانی کرد).
۶ـ حیوان را روبه قبله خوابانده و در حین خواندن اوراد حیوان را ذبح می‌کردند. (احتمالاً در دوران باستان قربانی را رو به شرق قرار می‌دادند).
۷ـ به جز هفت قسمت از بدن حیوان بقیه را در دیگ بزرگی ریخته و با آب به صورت آب گوشتی بدن نخود و لوبیا… می‌پختند. هفت قسمتی که نباید از گوشت قربانی استفاده نشود عبارت بودند از : نرینگی زَهره (کیسه صفرا) طحال روده استخوان شانه گوش‌ها غضروف و چربی قلب (عدد هفت عدد مقدس مهرپرستان بود).
۸ـ دور دیگ شمع روشن می‌کردند (شمع روشن کردن رسم مهریان بود).
۹ـ بعضی از همسایه‌ها هم دور دیگ شمع روشن کرده و نیت می‌کردند اگر حاجت آنها برآورده شد، سال دیگر آنها هم مراسم نذر داودی را انجام دهند، البته پس از برآورده شدن حاجت باید هفت سال نذر را در خانه‌ای که نیت کرده بودند به اشتراک انجام دهند و این عمل را شاگردی می‌گفتند. (جلوه‌ای از عدد هفت و پایه‌های هفت‌گانه مهری درلایه این عمل مشهود است).
۱۰ـ پس از پخته شدن گوشت، جدا کردن استخوان و قسمت کردن آن توسط فرد روحانی انجام می‌شد و استخوان‌ها را جدا و مانند خون قربانی دفن می‌کردند و گوشت و چربی و بقایای آن مخلوط می‌شد.
۱۱ـ در این مراسم با میوه انار ازحاضرین پذیرایی می‌شده انار را به صورت دانه شد در چند ظرف بزرگ در میانه مجلس قرار داده و سپس به میهمانان تعارف می‌کردند. (در جشن شب یلدا نیز که تولد مهر است ما ایرانیان هنوز از میوه انار استفاده می‌کنیم). سرخی انار را به سرخی آفتاب نسبت می‌دهند.
آیین قربانی
نتیجه‌گیری
«مهرپرستی» که روزگاری دراز آیین امپراطوری ایران و روم بود، تأثیرات شگرفی بر دین زرتشت، اسلام و مسیحیت داشت که تاکنون ردپای آن در آداب و رسوم و ادبیات و عرفان شرقی و غربی آشکار است. آیین «نذر داوودی» با تکیه بر قربانی گاو و باورهای مبتنی بر مقامات هفتگانه مهری از گذشته‌های دور تاکنون تداوم یافته است.

نویسنده : فریدون آورزمانی/ دکتری باستان‌شناسی/ عضو پیوسته پژوهشکده نظر
مأخذ : ص ۱۴-۱۷ ماهنامه تخصصی منظر ، شماره هشتم ، تیر ۱۳۸۹٫

0/5 ( 0 نظر )
نویسنده : فریدون آورزمانی
برچسب ها
به اشتراک بگذارید
تعداد دیدگاه : ۰
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.