برنامه آتی نظرگاه
رونمایی کتاب "آشنایی با منظر (گردشگری منظر)" | دوشنبه ۱۷ تیر ماه ۱۳۹۸ | از ساعت ۱۶
Tuesday, 16 July , 2019
امروز : سه شنبه, ۲۵ تیر , ۱۳۹۸ - 14 ذو القعدة 1440
شناسه خبر : 4484
  پرینتخانه » منتخب, منظر, هنر معاصر, یادداشت تاریخ انتشار : ۱۹ تیر ۱۳۹۸ - ۱۴:۲۷ | 19 بازدید |

گرافیتی در ایران، تجربه‌ای محدود

از نقاشی دیواري به منزله شيوه‌اي براي ارسال پيام‌هاي اجتماعی، سياسی و شکلی از تبليغات استفاده می‌شود. این دیدگاه‌هاي متفاوت و گاه متعارض نسبت به نقاشی دیواري سبب شده است که نقاشی دیواري به منزله پدیده جدید طی دو دهه اخير مورد توجه قرار گيرد؛ تا جایی که سياست مقابله جاي خود را به سياستی مثبت داده است.

گرافیتی یکی از شاخه‌های نقاشی دیواری است که عبارت است از به تصویر کشیدن نقش­‌ها، اشکال، حرف‌ها، نشانه‌ها، نمادها، الگوها و کلمه‌ها روی دیوارها یا هر مکان عمومی‌ای که بتوان از آن به‌عنوان مکانی برای نوشتن، نقاشی، کنده‌کاری و خط‌کشی کردن استفاده کرد. دیوار نگاشته‌ها، به هرگونه علامت‌گذاری گفته می‌شوند که می‌توانند در شکل‌های نوشتن ساده حروف‌ها تا نقاشی‌های استادانه ظاهر شوند (کوثری، ۱۳۸۹). گرافیتی ، که مفرد آن گرافیتو است، واژه‌ای برگرفته از زبان ایتالیایی است. نقاشی دیواری به تصاویر یا حروف به کار برده شده در اماکن عمومی بر روی سطوحی نظیر دیوارها یا پل‌ها که برای عموم قابل رؤیت باشند، گفته می‌شود. درواقع، گرافیتی در گذر زمان تغییرات زیادی یافته و به خراب کردن و از ریخت انداختن شناخته می‌شود. به مفهوم پوشاندن سطح یا دیوار با اسپری، ماژیک‌های رنگی غیر قابل پاک کردن،» دیوارنگاری نوین «و یا با سایر مواد است. وقتی نقاشی دیوارنگاری بدون رضایت مالک صورت می‌گیرد، نوعی وندالیسم (خرابکاری/ خراب‌کردن اموال عمومی) تلقی می‌شود که در بسیاری از کشورهای جهان جرم تلقی می‌شود و تنبیهاتی قانونی برای آن وجود دارد (کوثری، ۱۳۸۹).

از نقاشی دیواری به منزله شیوه‌ای برای ارسال پیام‌های اجتماعی، سیاسی و شکلی از تبلیغات استفاده می‌شود. این دیدگاه‌های متفاوت و گاه متعارض نسبت به نقاشی دیواری سبب شده است که نقاشی دیواری به منزله پدیده جدید طی دو دهه اخیر مورد توجه قرار گیرد؛ تا جایی که سیاست مقابله جای خود را به سیاستی مثبت داده است (کریمی، ۱۳۹۱). به طوری‌که در برخی از کشورها اماکن مشخصی نظیر دیواره پل‌ها، مجتمع‌های مسکونی، گاراژها، انبارهای کالا و ایستگاه‌های قطار را در اختیار هنرمندان نقاشی دیواری قرار داده‌اند تا هنر خود را به نمایش بگذارند. بی‌شک نقاشی دیواری تعاملی میان هنرمند و شهر است (کریمی، ۱۳۸۶). هنرمند نقاشی دیواری چیزی از شهر می‌گیرد و چیزی به آن می‌افزاید.

نقاشی‌های دیواری کار رفته در ایران، به سبب محدودیت­های اجتماعی و انتظامی موجود، متنوع نیستند. ناگفته نماند که هنوز تجربه خود گرافرها هم در این زمینه چندان زیاد نیست. با این حال، در اینجا به چند نمونه از نقاشی‌های دیواری رایج‌تر که حداقل نمونه‌ای از آن مشاهده شده است، مورد بررسی قرار می‌گیرد (کوثری، ۱۳۸۹).

ترو آپ: برخی از نقاشی‌های دیواری کارشده در تهران و دیگر شهرها از نوع استنسیل هستند. نمونه‌های استنسیل از ابتدای انقلاب تاکنون رایج بوده است. استنسیل هم از لحاظ سرعت عمل و هم قابلیت تکثیر از نمونه‌های سریع نقاشی دیواری به‌شمار می‌رود (منصوری، ۱۳۸۹).

گرافیتی

تصویر ۱: نمونه‌­ای از گرافیتی دوران انقلاب به سبک استنسیل، مأخذ: کوثری، ۱۳۸۶

نقاشی‌های دیواری موجود را می‌توان در یک دسته‌بندی کلی به سه دسته تقسیم کرد؛ نقاشی دیواری رسمی، نقاشی دیواری غیررسمی، و نقاشی دیواری پوشاننده.

این روزها مجموعه‌ای از آثار استنسیل در سطح شهر دیده می‌شود که از انواع نقاشی دیواری رسمی، فاصله گرفته است و دو گرافیتی از این نوع گرافیتی‌‌ها در اینجا بررسی می شود:

تصویر -۲ در چند پلان داستانی را روایت می کند. در پلان اول تصویری از شهید علی رضا توسلی معروف به  ابوحامد فرمانده فاطمیون است که در پایین آن با رنگ قرمز نام شهید نوشته شده است.در پلان بعدی تصویر از حرم حضرت زینب بصورت خلاصه سازی شده با رنگ زرد نقاشی شده و در بالای آن پرچم قرمزی دیده می‌شود. در پشت تصویر حرم بر سطح سفیدی ، در بالا ترین قسمت نوشته‌ «بسم الله رحمان رحیم» و «الا بذکرالله تطمئن القلوب» با خط مشکی رسم شده. اثر شاخصی از بزرگداشت این شهید هنوز ساخته نشده و گرافیتی کاران سعی در پر کردن این خلا با تکنیک استنسیل کرده‌اند. البته اگر مخاطب این شهید را نشناسد طرح حرم حضرت زینب کمک چندانی به بازشناسی این شهید به عنوان شهدای لشکر فاطمیون نمی‌کند. شاید بهتر بود تصویر دیگری از شهید ابوحامد اجرا می‌گردید و نام فاطمیون و نام ابوحامد در استنسیل استفاده می گردید.

تصویر۲. شهید ابوحامد

تصویر سوم به یک استنسیل با موضوع یادآوری حضور شهدا در زندگی روزمره است. در بالای استنسیل دو چشم با رنگ سیاه به مخاطب خیره شده‌اند. در پایین این چشم‌ها دو خط قرمز با دو فونت مختلف نوشته شده، «چشمان شهدا به ما دوخته شده». رنگ قرمز که نمادی از خون شهداست و چشمانی که به مقابل خیره شده عابران را دنبال می‌کند. شاید یادآوری باعث شود عابرین از گناه دوری نمایند. این چشمان مردانه در فرهنگ عامه ایران حضور داشته و مخاطب را به یاد پوسترهای نقاشی قدیمی از معصومین می‌اندازد که این روزها دیگر به عنوان نقاشی های ممنوعه در فضای عمومی حضور ندارند.

تصویر ۳

در حقیقت گروهی از جامعه باور دارند دولت و دستگاه‌های اجرایی آنطور که باید به آن نپرداخته‌اند.

بعضی  از این مسایل، شامل مسائله ایثار و شهادت، شهدای مدافع حرم و مخصوصا شهدای فاطمیون هستند. در مقابل شهدای دفاع مقدس، در سطح شهر کم‌تر مکانی به بزرگداشت این شهدا اختصاص یافته است. حتی بعضی از آثار نقاشی(مانند نقاشی دیواری واقع در تقاطع بلوار کشاور و خیابان امیرآباد) نیاز به توضیح دارد که اثر مربوط به بزرگداشت مدافعان حرم است.

آثار گرافیتی استنسیل در مقابل این رویکرد رسمی در بی‌توجهی به شهدا در ترویج فرهنگ ایثار و شهادت، تلاش می‌کند. برخی از این آثار بار معنایی بیشتری را به دوش می‌کشند که حاوی یک پیام اجتماعی یا سیاسی است که با استفاده از افشانه‌های رنگی بر روی دیوارها، رسم می‌شوند.

نویسنده : شهریار خونساری |
به اشتراک بگذارید
تعداد دیدگاه : ۰
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.