برنامه آتی نظرگاه
نشست "گردشگری مذهبی در ایران؛ ظرفیت ناشناخته | چهارشنبه ۱۶ بهمن ماه ۱۳۹۸ | از ساعت ۱۶
Tuesday, 27 October , 2020
امروز : سه شنبه, ۶ آبان , ۱۳۹۹ - 11 ربيع أول 1442
شناسه خبر : 6589
  پرینتخانه » منظر, منظر طبیعی تاریخ انتشار : ۲۷ شهریور ۱۳۹۹ - ۱۲:۰۰ | 18 بازدید | ارسال توسط :
ارزشهای زیرساختی و معنایی قناتهای تهران

قنات ها، رگهای گمشده شهر تهران

برای بازگرداندن قنات به شبکه زیرساخت آبی شهر تهران در عین حفظ ارزشهای ذهنی آن نیازمند نگاهی کل نگر نسبت به این میراث ارزشمند فرهنگی هستیم.

پیش از آنکه آب رودخانه کرج به وسیله شبکه لوله کشی در دوره پهلوی برای تامین آب تهران مورد بهره برداری قرار گیرد، حدود ۵۰۰ رشته قنات آب مورد نیاز شهر تهران را تامین می کردند. شکل گیری و توسعه شهر تهران از ابتدای دوران قاجار مبتنی بر شبکه گسترده قنات هایی بود که محله های مختلف تهران را مشروب میساختند و در شکل دهی ساختار کالبد محلات مسکونی نیز موثر بودند. بعلاوه با آبیاری درختان و گیاهان در مسیر قنات باعث ایجاد سرزندگی و تعدیل آب وهوا در بافت شهری می شدند. همچنین وجه تسمیه برخی از محلات تهران مانند «قنات کوثر»، «سرچشمه»، «دولاب» و … نیز برگرفته از قنات و عناصر مرتبط با آن بوده است. قنات در تهران قدیم تنها یک زیرساخت آبی نبوده بلکه به عنوان یک زیرساخت منظرین علاوه بر منبع تامین آب بر مناسبات فرهنگی و اجتماعی جاری در لایه های پنهان شهر نیز موثر بوده است. برای مثال از آنجایی که لازمه نگهداری و بهره برداری از آب قنات، همکاری و همیاری مردم محله به عنوان گروه ذینفعان بوده است، مجموعه ای از قوانین و شبکه ای از روابط اجتماعی در واحد محلات شکل می گرفته که سرمایه های اجتماعی ارزشمندی به حساب می آمدند.

اما با ورود مدرنیته به ایران و پیشرفت صنعت و با غلبه رویکرد تکنولوژیک و عمرانی در ساخت و برنامه ریزی زیرساخت های شهری، با نگاهی تک بعدی به قنات و در نظرگرفتن تنها نقش آبرسانی آن به تدریج  شبکه لوله کشی و چاه های عمیق جایگزین قنات در شبکه زیرساخت آبی شهر تهران شدند و سایر کارکردهای اجتماعی و فرهنگی قنات در شهر تهران مورد غلفت قرار گرفت. عدم شناخت ارزش های ملموس و ناملموس شبکه قنات های تهران سبب شد در روند توسعه شهر به دلیل تخریب مادرچاه ها، دهلیز ها، عدم لایبروبی و نداشتن متولی مشخص بسیاری از قنات های تهران آسیب دیده و نابود گردند.

قنات ها، رگهای گمشده شهر تهران
تصویر ۱: همیاری و اشتراک شهروندان در ساخت، نگهداری و بهره برداری از قنات

با وجود طرح ها، برنامه ها و همایش های بسیاری که در زمینه بازآفرینی بافت های تاریخی شهر تهران و حفظ ارزشهای میراثی آن صورت گرفته اقدامی جدی و عملی در بازآفرینی و احیای قنات مشاهده نمی شود. عدم توجه به ارزش های عملکردی و معنایی قنات در برنامه های حفاظت و توسعه شهر تهران زمانی آشکارتر می شود که «سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران» در سال ۱۳۸۵ اقدام به تهیه نقشه قناتهای تهران به عنوان یک عامل بحران ساز، میکند. در واقع قابل اعتناترین اقدام عملی درباره قنات های تهران نه در جهت حفظ ارزش های آن بلکه برای مقابله با حوادث و آسیب ها ناشی از آن بوده است.

بنابراین برای بازگرداندن قنات به شبکه زیرساخت آبی شهر تهران در عین حفظ ارزش های ذهنی و معنایی آن نیازمند نگاهی کل نگر و جامع نسبت به این میراث ارزشمند فرهنگی هستیم. در میان رویکردهای مطرح در زمینه ساخت و مدیریت زیرساخت های شهری رویکرد منظرین به دلیل توجه هم زمان به ارزش های ملموس و نا ملموس زیرساخت های شهری قرابت و نزدیکی بیشتری با مبانی و دستورالعمل های مطرح در حوزه بازآفرینی شهری داشته و به نظر می آید مناسب ترین گزینه در جهت شناخت همه جانبه و احیای ارزشهای عملکردی، فرهنگی و اجتماعی قنات در بافت های تاریخی شهر تهران باشد.

۰/۵ ( ۰ نظر )
نویسنده : سمیرا عابدی | منبع خبر : نظرآنلاین
به اشتراک بگذارید
تعداد دیدگاه : ۰
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.