برنامه آتی نظرگاه
نشست "احیای لاله زار | تعظیم کدام گذشته | چهارشنبه 24 مهرماه ۱۳۹۸ | از ساعت ۱۶
Tuesday, 15 October , 2019
امروز : سه شنبه, ۲۳ مهر , ۱۳۹۸ - 16 صفر 1441
شناسه خبر : 810
  پرینتخانه » اخبار تاریخ انتشار : ۲۴ مرداد ۱۳۹۷ - ۱۴:۲۲ | 215 بازدید

برداشت بی‌حساب آب، خاک را هم به باد داد

باد و آب، دو عامل تخریب و فرسایش خاک عنوان می‌شوند؛ فرسایشی که از دست‌دادن خاک و از‌بین‌رفتن بستر رشد گیاه و محدود‌شدن کشاورزی و زراعت را به‌دنبال دارد. کارشناسان معتقدند این اتفاق باید مهار شود و تحت کنترل درآید. حدود یک‌ماه قبل لایحۀ حفاظت از خاک با تأکید بر دو موضوع جلوگیری از فرسایش […]

باد و آب، دو عامل تخریب و فرسایش خاک عنوان می‌شوند؛ فرسایشی که از دست‌دادن خاک و از‌بین‌رفتن بستر رشد گیاه و محدود‌شدن کشاورزی و زراعت را به‌دنبال دارد. کارشناسان معتقدند این اتفاق باید مهار شود و تحت کنترل درآید. حدود یک‌ماه قبل لایحۀ حفاظت از خاک با تأکید بر دو موضوع جلوگیری از فرسایش و آلودگی خاک در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید. برداشت بی‌رویه از سفره‌های آب زیرزمینی از مهم‌ترین دلایلی است که به فرسایش و از بین رفتن خاک منجر می‌شود. شور‌شدن آب طی سالیان و  همچنین فرونشست‌های زمین از دیگر پیامدهای برداشت بی‌رویه از سفره‌های آب زیرزمینی است.

برخی کارشناسان میزان فرسایش خاک در کشور را بین ۱۵ تا ۲۰ تن در هکتار متغیر می‌دانند اما استاد حوزۀ خاک و رئیس بخش تحقیقات بیابان مؤسسۀ تحقیقات جنگل‌ها و مراتع معتقد است، نمی‌توان عدد دقیقی برای فرسایش خاک عنوان کرد. به‌خصوص فرسایش خاک ناشی از فرسایش بادی اما در مورد فرسایش آبی، می‌توان تا‌حدودی با بررسی میزان رسوبات، ‌به نتایجی رسید.

محمد خسروشاهی، به همشهری می‌گوید: «من عدد دقیقی را در مورد فرسایش خاک اعلام نمی‌کنم. اما تجدید و شکل‌گیری خاک مجدد زمان بسیار زیادی را به‌خود اختصاص می‌دهد».
به‌گفتۀ او، ‌اقلیم، نقش مؤثری در مدت زمان شکل‌گیری خاک دارد. خاک در مناطقی با اقلیم مرطوب سریع‌تر از مناطق با اقلیم خشک شکل می‌گیرد: «در مناطق خشک حدود ۵۰۰ سال و در مناطق مرطوب حدود ۲۰۰ سال برای تشکیل خاک زمان لازم است. بررسی طول مدت این زمان، در دورۀ عمر انسان نمی‌گنجد اما به کمک ایزوتوپ‌‌های کربن ۱۴ قابل اندازه‌گیری است».

برداشت غیرمجاز ۱۶میلیارد مترمکعب آب از چاه‌ها 

روند فرسایش خاک، ‌بسیار سریع‌تر از روند جایگزینی و تشکیل دوبارۀ آن است اما بی‌توجهی به مسآله خاک و آب و اهمیت حفظ آن، تاکنون به تخریب و ازبین‌رفتن خاک در سطح بسیار گسترده، شده است. برداشت بی‌رویه از سفره‌‌آب‌های زیرزمینی و حفر چاه‌های غیرمجاز ازجمله این دلایل است.

رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست اخیراً اعلام کرد: «بیش از ۱۶میلیارد مترمکعب برداشت غیرمجاز از آب‌های زیرزمینی انجام می‌شود». به گفتۀ عیسی کلانتری، سال گذشته هشت‌و‌نیم میلیارد مترمکعب آب بیش از حد مجاز از چاه‌های دارای پروانه و هفت‌ونیم میلیارد مترمکعب آب از چاه‌های غیرمجاز برداشت شده است. این میزان معادل بیش از ۱۰۰درصد استاندارد برداشت آب از سفره‌های زیرزمینی است و میزان استاندارد این برداشت در بهترین حالت حدود ۴۰درصد است.

 شوری آب و نشست زمین، پیامدهای برداشت بی‌رویه سفره‌های آب زیرزمینی

برداشت بی‌رویۀ آب، ‌به جز تهدید منابع آبی کشور، چند اثر عمده نیز بر جای می‌گذارد: شوری آب، فرسایش خاک و نشست زمین. رئیس بخش تحقیقات بیابان مؤسسۀ تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، می‌گوید: «در پی برداشت بی‌رویه، سطح سفره‌های آب زیرزمینی پایین رفته و ارتباط میان آب شور و شیرین به هم می‌خورد. آب شور به سمت سفره‌های زیرزمینی آب شیرین می‌رود». نمونۀ این اتفاق در مسیر جادۀ تهران تا مشهد وجود دارد. چاه‌های بی‌شماری که در این محدوده حفر شده و در طول سالیان مورد برداشت‌های متعدد قرار گرفته است، آب شور کویر را به سمت سفره‌های زیرزمینی آب شیرین هدایت کرده و به شوری آب منجر شده است».

محمد خسروشاهی می‌افزاید: «از طرفی، وقتی آب شور شود، به سطح خاک می‌آید و خاک را هم شور می‌کند. خاک که شور شود در مقابل باد بسیار ناتوان است و دچار فرسایش می‌شود. بسیاری از زمین‌های کشاورزی به‌دلیل تبدیل شدن به اراضی شور و نمکی، کارکرد خود را از دست داده و رها شده‌اند».

تعداد چاه‌های آب در کشور ما بسیار زیاد است و بیشتر سفره‌های آب زیرزمینی ایران با تراز منفی روبه‌رو هستند. محدودۀ دریاچۀ ارومیه یکی از این موارد است که به گفتۀ این متخصص ۸۰هزار حلقه چاه عمیق در این محدوده حفر شده و به کاهش ارتفاع سطح آب منجر شده است. ایران نیز از منظر زمین‌شناسی شور است و شور شدن آب، اتفاقی است که به همین علت رخ می‌دهد. رئیس بخش تحقیقات بیابان مؤسسۀ تحقیقات جنگل‌ها و مراتع همچنین می‌گوید: «ایران دارای گنبدهای نمکی است. با حفر چاه‌های متعدد و پمپاژ آب، سفره‌های زیرزمینی آب شیرین تخلیه شده یا با افت شدید مواجه شده‌اند». جز شور شدن آب و ناتوانی خاک شور شده در برابر باد، برداشت بی‌رویه از سفره‌های زیرزمینی آب، خلل و فرج داخل زمین را که پیش از این پر از آب بوده خالی کرده و در واقع آبخوان‌ها را تخریب می‌کند. این همان اتفاقی است که به فرونشست زمین منجر می‌شود.

0/5 ( 0 نظر )
به اشتراک بگذارید
تعداد دیدگاه : ۰
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.