برنامه آتی نظرگاه
نشست "گردشگری مذهبی در ایران؛ ظرفیت ناشناخته | چهارشنبه ۱۶ بهمن ماه ۱۳۹۸ | از ساعت ۱۶
شناسه خبر : 7714
  پرینتخانه » منظر, منظر طبیعی تاریخ انتشار : ۲۶ فروردین ۱۴۰۰ - ۹:۰۰ | 21 بازدید | ارسال توسط :
عدم توجه به آزادسازی حریم رودخانه ها

نقش مدیریت شهری بر سیلاب های اخیر در ایران

مسئولین با علم به شناخت مساله سیلاب و توسعه بی رویه فضاهای مسکونی در حریم رودخانه همچنان دستور به ساخت و ساز در اطراف رودخانه می دهند.

امروزه پیشرفت و توسعه فیزیکی شهرها در حوضه ‌های آبخیز و همچنین گسترش بی ‌رویه شهرها در حریم رودخانه‌ها، مسیل‌ ها و خشکه‌ رودها و همچنین پوشاندن رودخانه ها به بهانه دفع فاضلاب منجر به ایجاد پیامدها و خسارت‌های عدیده ای از جمله چند برابر شدن سیلاب های شهری شده است. حال این سوال مطرح است که چرا مسئولین بی توجه به جنبه های زیست محیطی تغییر شکل رودهای درون شهری، همچنان این روند را ادامه می دهند؟

شکل ‌گیری و گسترش شهرنشینی و به تبع آن، تغییرات وسیع کاربری اراضی اطراف رودخانه ‌ها، دوره برگشت طغیان ‌ها، مقدار زمان تمرکز آب‌ ها در درون حوضه ‌های آبریز را تا چند برابر کاهش می‌ دهند. تغییر کاربری محل عبور آب‌ ها در مسیل ‌ها و تبدیل کردن آن ‌ها به عرصه ‌های شهری و تاسیسات شهری مانند پارکینگ ها و عدم جایگزین‌ های علمی و سنجیده برای این دست از فعالیت ها، سیلاب‌ هایی مانند سیلاب قمرود در فروردین سال ۱۳۸۸ و ۱۳۹۹در قم را به وجود ‌آورد که کمتر از چند دقیقه، چندین ماشین و تعداد زیادی از مردم را از بین برد.

تبدیل مسیل‌ ها به جاده و تاسیسات شهری و تعبیه کانالهای بتنی که توان انتقال حجم بالای آب را ندارند، از اصلی ‌ترین علل برخی از سیلاب های مهیب شهری بودند. تقریبا از اواسط دهه هفتاد هجری شمسی خشکسالی‌ ها در ایران آغاز شده است. با شروع خشک‌ سالی‌ ها روند دخل و تصرف در حریم رودخانه ‌ها و مسیل‌ها شدت بیشتری گرفت.

مسئولان در بسیار از شهرها بدون توجه به پیامدهای منفی این قضیه و اینکه چند سالی است دیگر رواناب ‌ها در بستر رودها و مسیل‌ ها عبور نمی‌ کنند، اقدام به تغییر کاربری آنها به پارکینگ و در مواردی با تبلیغات بسیار آنها را تبدیل به پارک نمودند و آنها را تبدیل به امتیازی برای خود و برندی برای شهر نمودند.

حال آنکه مداخله غیر اصولی در بسیاری از موارد نتیجه ای عکس را به همراه داشت. اجازه احداث بناهای مسکونی نیز گاه توسط ارگانهای ذیربط و به بهانه کسب درآمد حتی در بستر رودخانه ها صادر می گردد. از سوی دیگر به نظر می رسد اراده ای در جهت کنترل ساخت و سازهای غیر مجاز نیز وجود ندارد.

دفتر طرح و برنامه معاونت آبخیزداری وزارت جهاد سازندگی با مطالعاتی که بر سیلاب‌ها و خسارات ناشی از سیل در ایران بین چهار دهه از سال ۱۳۳۰ تا ۱۳۷۰ داشته است، اعلام کرد که در طی چهل سال، ۱۴۳۹ سیل مخرب و ویرانگر در کشور رخ داده است و تعداد رخداد این سیلاب‌ ها هر چه از سال ۱۳۳۰ به سال ۱۳۷۰ نزدیک‌ تر می ‌شویم بیشتر شده است. این افزایش رخداد سیل، رابطه ‌ای با بارندگی ندارد، بلکه در بسیاری از موارد معلول عدم مدیریت صحیح رواناب های سطحی و هدایت درست آنها به مسیل ها و زهکش های شهری است.

نقش مدیریت شهری بر سیلاب های اخیر در ایران
تصویر ۱: سیل شیراز در فروردین سال ۱۳۹۹

آسیبهای عدم شناخت مساله سیلاب

از جمله مواردی که می توان به عدم مدیریت صحیح در کنترل و مهار روان آب ها اشاره کرد سیل فروردین سال ۱۳۸۸ در قم می باشد که با تبدیل کردن بخشی از رودخانه قمرود (رودخانه نزدیک حرم مطهر حضرت معصومه) به پارکینگ برای اسکان دادن ماشین های زایران ایجاد شد که منجر به کشته شدن ۴ نفر،  ۳ مفقود و از بین رفتن بیش از ۱۵۰۰ واحد مسکونی در شهر و روستاهای اطراف قم شد.

ناظمی اردکانی استاندار وقت قم در سال ۱۳۸۸ راه حل اساسی جلوگیری از تکرار حادثه سیل قم را تغییر مسیر رودخانه قمرود از داخل به خارج شهر اعلام کرد و همچنین اذعان کرد که ساخت و سازهای صورت گرفته در بستر رودخانه قمرود منجر به حرکت روان آب ها در سطح شهر شده است.

از آن زمان به بعد با ساخت پارکینگ طبقاتی در کنار رودخانه قمرود اقدام نامناسب دیگری صورت گرفت و گویی بدون توجه به حادثه سیل سال ۱۳۸۸ مساله جدیدی در حوزه کنترل روان آبها ایجاد شد. در نهایت در فروردین سال ۱۳۹۹ نیز سیل عظیم دیگری در قم رخ داد که به علت بالا آمدن سطح آب رودخانه و عدم رعایت حریم و فاصله خانه های مسکونی از رودخانه دوباره کلیه مسیر های رفت و آمد درون شهری دچار آب گرفتگی شد و مسیولین مجبور به بستن مسیر زیر گذرها در شهر و رودخانه قمرود شدند که با این کار آب به سمت جاده قم- اراک سرازیر شد و مشکلات بسیاری را برای افرادی که در جاده بودند ایجاد نمود.

در اینجا پارادوکس عظیمی که وجود دارد مبنی بر این است که مسئولین با علم به شناخت مساله سیل و توسعه بی رویه فضاهای مسکونی در حریم رودخانه همچنان دستور به ساخت و ساز در اطراف رودخانه می دهند و با گذشت بازه زمانی کوتاهی کلیه رخداد های ناگواری که از طریق سیل و سایر بلایای طبیعی ایجاد شده است را به فراموشی می سپارند.

به نظر می رسد مسئولین ذی ربط در قم با تجربه سیل سال ۱۳۸۸ مانع از ساخت و ساز و گسترش شهر پیرامون رودخانه قمرود شوند که در اقدامی تعجب برانگیز در نزدیکی رودخانه اقدام به تاسیس پارکینگ طبقاتی نمودند که در بارندگی های فصلی مجددا بخش های زیرین پارکینگ دچار آب گرفتگی می شود و این امر نه تنها به مقابله با سیل نپرداخته بلکه مشکل جدیدی را برای مهار روان آب ها ایجاد کرده اند.

نویسنده : ریحانه خرم‌رویی | منبع خبر : نظرآنلاین
برچسب ها
,
به اشتراک بگذارید
تعداد دیدگاه : ۰
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.