برنامه آتی نظرگاه
نشست "گردشگری مذهبی در ایران؛ ظرفیت ناشناخته | چهارشنبه ۱۶ بهمن ماه ۱۳۹۸ | از ساعت ۱۶
شناسه خبر : 7908
  پرینتخانه » منظر, منظر شهری تاریخ انتشار : ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۰ - ۹:۰۰ | 22 بازدید | ارسال توسط :
مسائل سیمای مطلوب شهری

ریشه ­های اقتدارگرایی مدیریت شهری ایران در حوزه سیما و نتایج آن

سازگاری سنت ما در تلازم با قرائت تمامیت­ خواه مدرنیسم وارداتی که با زمینه در تناقض است در کنار کالایی شدن ساختمان، دستیابی به سیما در شهر را دشوار کرده است.

نظریات ­روز برنامه ­ریزی برای شهر در ایران از کدام سیما سخن می­ گویند و مدیریت شهری تهران به دنبال کدام سیمای شهری است؟

 میزان مداخله مدیریت شهری در شهر را می ­توان متاثر از نظریه ­های برنامه ­ریزی برای شهر در سه دسته کلی خلاصه کرد:

  • عدم مداخله به معنای پیروی محض از سیاست بازار آزاد.
  • برنامه ­ریزی به ­عنوان جایگزین بازار و کنترل همه تحولات که درواقع در نقطه مقابل نوع اول است.
  • مجاز بودن اقلی از مداخله در حیطه ­ای که بازار آزاد صلاحیت تدبیر آن را ندارد.

در نوع اول، هیچ کنترلی وجود ندارد و سودآوری معیار مطلوب است و شهر مطلقا غیر منتظره. گسیختگی و آشفتگی منظر و فقدان نظام روشن در سازمان فضایی مشخصه این نوع شهر است. در نوع دوم از مداخله، میزان دخالت، حداکثری است و چیزی به دست تصادف سپرده نمی ­شود و شهر کاملا منتظره است. در مورد نوع سوم به نظر می ­رسد امروزه به طور کلی در حوزه نظر، درباره مقبولیت اقلی بودن دخالت و مردود بودن برخورد حداکثری در شهر وفاق نسبی وجود داشته باشد و مسئولان هم در این باره به صورت لسانی درباره مبانی آن همدلی نشان می ­دهند. درباره دلایل آن  هم به طور خلاصه می ­توان به روح زمانه و حق انتخاب از میان نظام ‌های متفاوت و مجموعه ارزش ‌های متفاوت برای انسان این عصر اشاره کرد..

 اما تناقض مشهودی در این­باره در کشور ما وجود دارد که دامنه آن به ساحت سیمای شهری هم کشیده می ­شود. در ایران علیرغم پذیرش انتخاب به عنوان یک حق در ساز و کار اداره شهر از جمله از راه ایجاد پارلمان شهری و …، در موقع تدقیق موضوع و تعیین ساحت و میزان مداخله مبتنی بر حق که از نوع حداقلی است، به طور واضح گرایش زیادی در مدیریت شهری به سمت تبدیل این نوع از مداخله به نوع حداکثری دیده می ­شود، گویی که هر اندیشه تکثرپذیری که وارد ساز و کار مدیریت می ­شود در نهایت به گونه ­ای به صورت دستورالعمل اجرایی در می ­آید که طعم تکثرگریزی به خود می ­گیرد (تصویر ۱). به نظر می ­رسد دلایل تاریخی این گرایش خودآگاه یا ناخودآگاه را می ­توان ناشی از امتزاج دو پایه فرهنگی ایران معاصر به شرح ذیل توضیح داد:

ریشه ­های اقتدارگرایی مدیریت شهری ایران در حوزه سیما و نتایج آن
تصویر ۱: در مدیریت شهر تهران اندیشه مبتنی بر حق انتخاب در عمل به سمت تکلیف گری سوق می­یابد. عکس: بهار نیوز

ما همچنان میراث بر جهان ­بینی دوران سنت هستیم. در جوامع سنّتی تصور بر این است که نظام حکومت یک «وضع طبیعی» دارد. وظیفه و تکلیف اشخاص این است که وضع طبیعی درست را تشخیص دهند و طبق آن عمل کنند. فکر عدم امکان و عدم جواز تغییر، همان تفکری است که هرجا پیدا شود «تکالیف» را بر مصالح و مفاسد واقعی دائمی مبتنی می ‌کند. امروزه حاکمیت شهری ما نخواسته یا نتوانسته از بالانشینی چشم بپوشد و همچنان تکلیف ­گری می­ کند. در موضوع سیمای شهری تهران شاهد هستیم که سازمان زیباسازی شهرداری تهران که در حوزه عمل بهسازی و ساماندهی نما و منظر میدان بهارستان و خیابان انقلاب را در دستور کار خود داده و تابلوهای سر درب مغازه ها را بازپیرایی کرده از همین موضع تکلیف­ گری با سیمای شهر برخورد می ­کند و مجالی برای بروز تفاوت در نما به کاربری ­های متفاوت نمی دهد (تصویر ۲).

ریشه ­های اقتدارگرایی مدیریت شهری ایران در حوزه سیما و نتایج آن
تصویر ۲: یکسان سازی تابلوها در طرح بهسازی و ساماندهی نما و منظر خیابان انقلاب عکس: مسعود شهرستانی، باشگاه خبرنگاران پویا

مدرنیسمی که وارد ایران شد قرائتی حداکثری از مدرنیته ارائه می ­داد و به تبع آن شهر مدرن معاصر می ­بایست محیطی باشد تقریبا قابل پیش ­بینی که همه­چیز در آن تعمدا منتظره است. فقدان غیر-منتظرگی به این دلیل است که شهر مدرن به­دقت برنامه ­ریزی­ شده تا بدون اینکه چیزی از قلم بیفتد، همه چیز سر جای خودش باشد. شهرسازی مدرن از زمان پیدایش، بر مبنای خردگرایی علمی، تمامیت­ گرایی، اقتدارگرایی، توسعه صنعتی و کمیت­ گرایی استوار گردید لذا سیمای شهری هم از همین قبیل خواهد بود. اما تجربه تاریخی نشان داده که این رویکرد به دلیل حداکثری بودن تقریبا در هیچ­ جایی قرین توفیق نبوده و خروجی آن جز بروز تنش در منظر شهر نیست. در نمونه موردی تهران، نادیده­گرفتن زمینه و حق انتخاب از سویی و فشار بازار و نیز اتکای مدیریت شهری بر درآمد برآمده از فروش تراکم از سوی دیگر، سیمای شهر را رو به آشفتگی می ­برد (تصویر ۳).

ریشه ­های اقتدارگرایی مدیریت شهری ایران در حوزه سیما و نتایج آن
تصویر ۳: اگر از نظرگاهی نسبتا بلند به تهران نگاهی بنگریم با منظره ای از ساختمان هایی نامتجانس روبرو می ­شویم. این منظره برآیندی است از جدال ضوابط یکسان ساز طرح تفصیلی با زمینه. عکس: خبرگزاری جمهوری اسلامی

به نظر می ­رسد سازگاری بخش­هایی از سنت ما در تلازم با قرائت تمامیت­ خواه مدرنیسم وارداتی که با زمینه در تناقض جدی است در کنار کالایی شدن ساختمان، مسیر دشواری را پیش روی سیمای شهر ایرانی قرار داده ­است. شاید خروج از این وضعیت مستلزم تمرین حق­ مداری در حوزه سیما و پذیرش تکثر و در نتیجه تجدید نظر در اسناد مدیریت شهری تمامیت خواه باشد.

نویسنده : رضا کسروی | منبع خبر : نظرآنلاین
برچسب ها
, ,
به اشتراک بگذارید
تعداد دیدگاه : ۰
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.